Systemy gaszenia gazem
Jak działa system gaszenia gazem?
Systemy gaszenia gazem to automatyczne instalacje, które wykrywają pożar i gaszą go poprzez uwolnienie środka gaśniczego w postaci gazu. Działają w sposób całkowicie bezwodny, dzięki czemu nie uszkadzają wyposażenia ani infrastruktury. To rozwiązanie projektowane tam, gdzie standardowe systemy wodne – np. tryskacze – nie mogą być zastosowane ze względu na ryzyko zalania lub zniszczenia sprzętu.
Instalacje gaszenia gazem stosuje się przede wszystkim w obszarach z elektroniką, serwerami, archiwami, aparaturą naukową czy muzealiami, czyli wszędzie tam, gdzie ochrona delikatnych lub cennych zasobów ma kluczowe znaczenie. Gaz gaśniczy nie pozostawia osadów, nie zabrudza pomieszczeń i nie wpływa na pracę urządzeń po ugaszeniu pożaru, co znacząco ogranicza skutki akcji gaszenia.
Systemy gazowe podnoszą bezpieczeństwo, ponieważ umożliwiają bardzo szybką reakcję – od detekcji po pełną emisję środka gaśniczego mija zwykle zaledwie kilkanaście sekund. To czyni je jednym z najbardziej efektywnych sposobów ochrony wrażliwych środowisk pracy.
Audyt obiektu i analiza ryzyka pożarowego
Na początku przeprowadzana jest szczegółowa analiza obiektu – jego przeznaczenia, kubatury, podziału na strefy, zabezpieczanego mienia (elektronika, archiwa, laboratoria) oraz potencjalnych scenariuszy pożarowych. Na tej podstawie określa się, czy systemy gaszenia gazem są wymagane lub rekomendowane oraz jakie strefy powinny być chronione.
Dobór środka gaśniczego i koncepcji systemu SUG-G
Na kolejnym etapie dobierany jest właściwy gazowy środek gaśniczy (gazy obojętne, gazy chemiczne, ewentualnie CO₂ w pomieszczeniach bez obecności ludzi) oraz koncepcja instalacji: ilość gazu, sposób magazynowania (butle w pomieszczeniu technicznym), podział na strefy, integracja z systemem wykrywania pożaru. Wstępna koncepcja uwzględnia wymagania PN-EN 15004 oraz obowiązujące przepisy PPOŻ.
Projekt techniczny instalacji gaszenia gazem
Uprawniony projektant lub rzeczoznawca ds. ochrony przeciwpożarowej przygotowuje szczegółowy projekt SUG-G, obejmujący obliczenia stężeń, rozmieszczenie dysz, trasy rurociągów, parametry butli, sterowanie, zasilanie oraz współpracę z SSP. Projekt uwzględnia również wymagania budowlane i eksploatacyjne, tak aby system gaszenia gazem był skuteczny, zgodny z normami i przyjazny w użytkowaniu.
Montaż butli, rurociągów, dysz i systemów sterowania
Na podstawie zatwierdzonego projektu następuje montaż instalacji gaszenia gazem: ustawienie baterii butli, prowadzenie rurociągów, montaż dysz, stacji sterującej i układów wyzwalania. Całość wykonywana jest z użyciem certyfikowanych komponentów i zgodnie z dokumentacją. Równolegle odbywa się integracja z systemem sygnalizacji pożaru, systemami alarmowymi oraz ewentualnie BMS.
Test szczelności, próby funkcjonalne i odbiór systemu
Po zakończeniu prac przeprowadza się test szczelności pomieszczenia (room integrity test), który potwierdza, że stężenie gazu będzie utrzymywać się wystarczająco długo, aby skutecznie ugasić pożar. Następnie wykonywane są próby funkcjonalne, testy detekcji, alarmów, sterowania oraz symulacja wyzwolenia. Po pozytywnych wynikach sporządza się protokoły, a system zostaje odebrany i dopuszczony do użytkowania.
Szkolenie, serwis i stała eksploatacja systemu SUG-G
Na koniec użytkownik otrzymuje szkolenie z obsługi instalacji gaszenia gazem, procedur ewakuacyjnych i zasad postępowania po alarmie. Przekazywana jest kompletna dokumentacja techniczna oraz harmonogram przeglądów. W dalszym okresie system wymaga regularnych przeglądów co najmniej raz w roku, aktualizacji protokołów i ewentualnych napraw.
Dzięki stałemu serwisowi NATONE instalacja pozostaje w pełnej gotowości, a właściciel zachowuje zgodność z przepisami oraz wymaganiami ubezpieczyciela.
Detekcja, alarm, wyzwolenie
System gaszenia gazem składa się z trzech kluczowych elementów: systemu detekcji, modułu alarmowego oraz układu wyzwalania środka gaśniczego. Detekcja obejmuje czujniki dymu, temperatury i w niektórych przypadkach również płomienia. Po wykryciu zagrożenia system generuje alarm, rozpoczyna odliczanie czasu na ewakuację i przygotowanie do emisji.
Po upływie ustalonego czasu system automatycznie uwalnia gazowy środek gaśniczy, który redukuje stężenie tlenu tak, aby spalanie nie mogło być podtrzymane. Niektóre środki dodatkowo absorbują ciepło, co przyspiesza proces gaszenia i obniża temperaturę w pomieszczeniu. Emisja gazu odbywa się w pełni automatycznie, co pozwala na natychmiastowe zatrzymanie rozwoju pożaru, zanim zdąży on wyrządzić poważne szkody.
Dzięki integracji z systemem sygnalizacji pożarowej, cała procedura odbywa się w sposób szybki, przewidywalny i kontrolowany, co znacząco skraca czas reakcji.
Środki gaśnicze i klasyfikacja SUG
Systemy gaszenia gazem należą do kategorii Stałych Urządzeń Gaśniczych (SUG), a ich odmiana gazowa określana jest jako SUG-G. Instalacje tego typu uwalniają środek gaśniczy w formie gazowej – całkowicie bez udziału wody – dzięki czemu eliminują ryzyko zalania sprzętu elektronicznego, dokumentów czy wartościowych eksponatów.
Wyróżnia się dwa główne typy środków gaśniczych:
1. Gazy obojętne
Do tej grupy należą głównie azot, argon oraz mieszaniny tych gazów. Są ekologiczne, bezpieczne dla środowiska i nie ulegają rozkładowi chemicznemu podczas działania. Aby były skuteczne, wymagają jednak wyższego stężenia, co przekłada się na większą liczbę butli w instalacji.
2. Gazy chemiczne
Należą tu takie środki jak NOVEC 1230 czy FM-200, cechujące się wysoką skutecznością w niskich stężeniach. Skuteczność wynika z ich zdolności do pochłaniania ciepła oraz przerywania reakcji spalania na poziomie molekularnym.
Część gazów chemicznych może mieć ograniczenia środowiskowe – dlatego dobór odpowiedniego środka zawsze odbywa się z uwzględnieniem aktualnych norm oraz specyfiki obiektu.
Dwutlenek węgla (CO₂)
CO₂ to skuteczny środek gaśniczy stosowany w systemach stałych, jednak jego wysokie stężenia są niebezpieczne dla życia, dlatego nie może być stosowany w pomieszczeniach, w których mogą przebywać ludzie.
Specjaliści w systemach SSP
Doświadczenie i wiedza
Indywidualne podejście
Zgodność z normami
Pełna obsługa
Nowoczesne technologie
Kompleksowa integracja
Instalacje gaszenia gazem – zastosowania i chronione przestrzenie
Systemy gaszenia gazem znajdują szerokie zastosowanie w branżach, w których najważniejsze jest zabezpieczenie cennych zasobów i infrastruktury przed skutkami pożaru oraz szkód wodnych. Najczęściej stosuje się je w:
Serwerowniach i centrach danych
Chronią kluczową infrastrukturę IT przed uszkodzeniem oraz zapewniają ciągłość działania systemów.
Archiwach, bibliotekach i muzeach
Umożliwiają ochronę zbiorów, dokumentacji, materiałów historycznych i dzieł sztuki bez ryzyka zalania.
Laboratoriach i przestrzeniach badawczych
Zapewniają bezpieczeństwo sprzętu pomiarowego, aparatury i delikatnych procesów technologicznych.
Pomieszczeniach z elektroniką i automatyką
Gwarantują, że gaszenie nie zakłóci pracy urządzeń, a pomieszczenie można szybko przywrócić do użytkowania.
Systemy te są obligatoryjnym rozwiązaniem wszędzie tam, gdzie zastosowanie wody mogłoby spowodować straty większe niż sam pożar.
Przepisy, normy i przeglądy
Systemy gaszenia gazem w Polsce podlegają ścisłym przepisom, normom technicznym oraz wymaganiom eksploatacyjnym, które określają sposób projektowania, montażu i utrzymania urządzeń. Ich stosowanie regulowane jest zarówno przepisami przeciwpożarowymi, jak i Polskimi Normami, co ma zapewnić bezpieczeństwo użytkowników oraz prawidłową skuteczność instalacji w sytuacji pożaru.
SUG-G (Stałe Urządzenia Gaśnicze Gazowe) muszą być projektowane zgodnie z PN-EN 15004 oraz odpowiednimi dokumentami technicznymi, które precyzują parametry instalacji, rodzaj środka gaśniczego, wymagane stężenia oraz zasady obliczania kubatury pomieszczeń. Wszystkie elementy systemu – butle, zawory, rurociągi, dysze, sterowanie – muszą posiadać wymagane certyfikaty i atesty, potwierdzające ich bezpieczeństwo i zgodność z normami.
Systemy gazowe muszą być poddawane regularnym przeglądom co najmniej raz w roku, zgodnie z Rozporządzeniem MSWiA z 7 czerwca 2010 r. Przeglądy wykonują wyłącznie osoby posiadające kwalifikacje i uprawnienia branżowe, które są w stanie ocenić szczelność instalacji, gotowość butli, ciśnienie, stan rurociągów oraz poprawność działania automatyki.
Zgodnie z Prawem budowlanym, każdy projekt budynku powinien uwzględniać wymagane zabezpieczenia przeciwpożarowe, co oznacza, że systemy gaszenia gazem muszą być ujęte w projekcie budowlanym i wykonawczym, jeśli są niezbędne dla danego obiektu.
Wdrożenie instalacji gaszenia gazem
Wdrożenie systemu gaszenia gazem to złożony proces, który rozpoczyna się od audytu i oceny ryzyka. Na tym etapie analizowane są warunki techniczne pomieszczeń, typ chronionych urządzeń, możliwe scenariusze pożarowe oraz kompatybilność instalacji z istniejącą infrastrukturą. Dopiero po analizie powstaje projekt zgodny z PN-EN 15004, który określa wszystkie elementy systemu oraz wymagane parametry działania.
Montaż obejmuje instalację butli z gazem gaśniczym, rurociągów, dysz, układów wyzwalania oraz integrację z systemem detekcji pożaru. Po zakończonych pracach przeprowadza się testy funkcjonalne oraz odbiór systemu.
Kluczowym etapem jest test szczelności pomieszczenia (Room Integrity Test), który potwierdza, że gaz gaśniczy będzie utrzymywał wymagane stężenie przez odpowiedni czas, co jest warunkiem skutecznego gaszenia.
Po odbiorze instalacja wymaga regularnej konserwacji, aby zapewnić jej pełną sprawność. Przeglądy obejmują weryfikację masy butli, ciśnienia, stanu orurowania, elektrozaworów, automatyki sterującej i integracji z SSP.
FAQ – Systemy gaszenia gazem (SUG-G)
Systemy gaszenia gazem stosuje się tam, gdzie woda mogłaby spowodować większe szkody niż sam pożar – w serwerowniach, centrach danych, archiwach, muzeach, laboratoriach czy pomieszczeniach z wrażliwą elektroniką. Instalacje gaszenia gazem nie zalewają sprzętu, nie pozostawiają osadów i pozwalają szybko wrócić do pracy po zdarzeniu, przy minimalnych przestojach.
Większość czystych środków gaśniczych stosowanych w systemach SUG-G jest bezpieczna dla ludzi w stężeniach gaśniczych, pod warunkiem zachowania norm i zaleceń projektowych. Wyjątek stanowi CO₂, który w wymaganych stężeniach jest niebezpieczny dla zdrowia i życia – dlatego tego typu instalacje stosuje się wyłącznie w pomieszczeniach, gdzie ludzie nie przebywają, a ewakuacja następuje przed emisją gazu.
Zgodnie z przepisami, Stałe Urządzenia Gaśnicze, w tym SUG-G, powinny być przeglądane co najmniej raz w roku. W praktyce częstotliwość może być wyższa, jeśli wymagają tego zalecenia producenta, charakter obiektu lub warunki ubezpieczenia. Regularne przeglądy pozwalają wykryć spadek ciśnienia, ubytki środka gaśniczego czy problemy z automatyką zanim dojdzie do realnego zdarzenia.
Za zapewnienie sprawności systemów przeciwpożarowych, w tym instalacji gaszenia gazem, odpowiada właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu. To on ma obowiązek zlecać przeglądy wykwalifikowanym firmom, archiwizować protokoły oraz dbać o usuwanie usterek. Brak regularnych przeglądów może skutkować sankcjami prawnymi oraz problemami z wypłatą odszkodowania po pożarze.
Test szczelności (room integrity test) polega na sprawdzeniu, czy pomieszczenie jest na tyle szczelne, że po emisji gazu stężenie środka gaśniczego utrzyma się przez wymagany czas. Zazwyczaj wykonuje się pomiary z użyciem specjalnych wentylatorów i czujników różnicy ciśnień, bez konieczności faktycznego uwalniania gazu. Wynik testu decyduje o ewentualnej konieczności doszczelnienia drzwi, przepustów i innych elementów.
Instalacje gaszenia gazem są projektowane tak, aby zminimalizować ryzyko przypadkowej emisji. Zwykle stosuje się wielostopniową logikę detekcji (np. dwie czujki w trybie potwierdzenia), opóźnienie czasowe dla ewakuacji oraz sygnały ostrzegawcze przed zadziałaniem systemu. Prawidłowo zaprojektowany i konserwowany system jest bardzo mało narażony na nieuzasadnione wyzwolenie.
Tak, stosowanie SUG-G regulują Rozporządzenie MSWiA oraz Polskie Normy, w szczególności PN-EN 15004 dotycząca systemów gaszenia gazem. Normy te określają wymagania dla projektowania, obliczeń stężenia, doboru sprzętu, testów oraz eksploatacji systemu. Dodatkowo wszystkie urządzenia muszą posiadać stosowne certyfikaty i dopuszczenia.
Tak, w wielu przypadkach obecność skutecznego systemu gaszenia gazem może poprawić ocenę ryzyka pożarowego obiektu i przełożyć się na korzystniejsze warunki ubezpieczenia lub mniejszą odpowiedzialność własną. Ubezpieczyciele często wymagają przy tym aktualnych protokołów przeglądów i potwierdzenia, że instalacja jest utrzymywana zgodnie z przepisami i normami.
Zadbaj o bezpieczeństwo swojego obiektu z NATONE!
Skontaktuj się z nami, a przygotujemy indywidualny projekt systemu gaszenia gazem dopasowany do Twoich potrzeb.